Cảnh báo nguy cơ từ việc tự ý sử dụng Corticoid kéo dài trong điều trị Mày đay mạn tính

Corticoid là nhóm thuốc chống viêm, chống dị ứng và ức chế miễn dịch, được sử dụng rộng rãi trong điều trị các bệnh lý da liễu, cơ xương khớp,… Tuy nhiên việc tự ý sử dụng khi không được kê đơn kiến nhiều bệnh nhân trở nên phụ thuộc, lạm dụng dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng như: tăng huyết áp, loãng xương, đục thủy tinh thể, các rối loạn chuyển hoá (tăng cân, tăng đường máu, đái tháo đường tuýp 2), các rối loạn tiêu hoá,… Trường hợp một bệnh nhân mày đay mạn tính dưới đây là minh chứng rõ ràng cho những biến chứng khi sử dụng corticoid kéo dài, không kiểm soát.

Bệnh nhân Vũ Văn X, sinh năm 1994, là người trưởng thành mắc mày đay mạn tính trong khoảng 4 năm. Đây là tình trạng da phổ biến, đặc trưng bởi các ban đỏ, sẩn phù kèm ngứa. Trong quá trình bệnh, thay vì đến cơ sở y tế điều trị, bệnh nhân tự mua thuốc không rõ loại để uống khi xuất hiện tổn thương. Khoảng một năm gần đây, tình trạng tổn thương da xuất hiện gần như hàng ngày, bệnh nhân bắt đầu tự ý sử dụng methylprednisolon 16 mg kết hợp với hai loại thuốc không rõ loại khác. Ban đầu tổn thương da có cải thiện nhưng sau đó đáp ứng kém dần. Sau 8 tháng sử dụng methylprednisolon 16 mg, bệnh nhân bắt đầu xuất hiện nhìn mờ, lồi mắt 2 bên, và tình trạng tích nước, phù nề vùng mặt. Bệnh nhân đi khám tại Bệnh viện Mắt trung ương được chẩn đoán đục thuỷ tinh thể dưới bao sau – tăng nhãn áp, có chỉ định phẫu thuật thuỷ tinh thể. Sau đó bệnh nhân đến khám tại bệnh viện Da Liễu Trung ương được chẩn đoán mày đay mạn tính. Hiện tại bệnh nhân đã mổ thuỷ tinh thể được 2 tháng, tổn thương mày đay đang được kiểm soát tốt bằng rupafin 20 mg.

Trong trường hợp của bệnh nhân X, tác dụng “che lấp triệu chứng” của corticoid đóng vai trò quan trọng trong việc dẫn đến lạm dụng thuốc kéo dài. Corticoid có tác dụng nhanh chóng làm giảm các triệu chứng dị ứng, giảm ngứa và mang lại cảm giác dễ chịu ngay lập tức, khiến bệnh nhân nhầm tưởng rằng bệnh đã khỏi. Do đó, bệnh nhân dần hình thành thói quen phụ thuộc vào thuốc, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng, trong đó có đục thủy tinh thể. Đây là bệnh lý thường gặp ở người cao tuổi, gây giảm thị lực và có thể tiến triển thành mù lòa nếu không điều trị kịp thời. Bệnh nhân X được chẩn đoán mắc đục thủy tinh thể dưới bao sau, một thể đặc trưng do sử dụng corticoid kéo dài, có thể dẫn đến suy giảm thị lực. Ngoài lạm dụng corticoid bệnh nhân X còn sử dụng thêm 2 loại thuốc không rõ nguồn gốc khác dẫn những biến chứng tiềm ẩn khác.

Lời khuyên cho bệnh nhân mày đay mạn tính: hiểu rõ về bệnh và tuân thủ điều trị dưới hướng dẫn của bác sĩ.

Mày đay mạn tính là một bệnh da liễu phổ biến, đặc trưng bởi các triệu chứng sẩn phù, phù mạch hoặc cả hai, xuất hiện và tái phát hàng ngày hoặc gần như hàng ngày trong thời gian trên 6 tuần. Bệnh có thể kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm, gây ra các triệu chứng như ngứa, mất ngủ, mệt mỏi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, công việc và học tập. Tuy nhiên, mày đay mạn tính là bệnh lý có thể điều trị được. Mục tiêu của điều trị là kiểm soát các triệu chứng và giúp bệnh nhân duy trì cuộc sống bình thường. Phác đồ điều trị chủ yếu sử dụng thuốc kháng histamin, với ít tác dụng phụ, an toàn hơn so với corticoid. Điều quan trọng nhất trong điều trị là bệnh nhân cần tuân thủ đúng phác đồ điều trị, chỉ sử dụng thuốc theo chỉ dẫn của bác sĩ, và tuyệt đối tránh tự ý mua hoặc sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc, nhằm tránh những tác dụng phụ không mong muốn và hỗ trợ hiệu quả điều trị.

Điều trị mày đay mạn tính cần một kế hoạch lâu dài với sự theo dõi và điều chỉnh phác đồ phù hợp theo diễn tiến bệnh. Bệnh nhân cần hiểu rõ rằng:

• Mày đay mạn tính hiếm khi là dấu hiệu của bệnh lý tiềm ẩn nghiêm trọng và cũng rất ít khi kéo dài vĩnh viễn. Khoảng 50% bệnh nhân sẽ thuyên giảm trong vòng một năm, và chỉ khoảng 14% còn triệu chứng sau 5 năm nếu bệnh kéo dài hơn một năm.
• Đây không phải là phản ứng dị ứng cấp tính và hiếm khi gây nguy cơ đe dọa tính mạng. Phù mạch có thể gặp ở một số trường hợp nhưng thường nhẹ và ít ảnh hưởng đến đường thở.
• Quan trọng nhất, phần lớn bệnh nhân có thể kiểm soát tốt triệu chứng khi điều trị đúng phác đồ. Tất cả các hướng dẫn quốc tế và quốc gia đều khuyến cáo bắt đầu điều trị mày đay mạn tính bằng thuốc kháng histamin. Lựa chọn tốt nhất hiện nay là thuốc kháng histamin H1 thế thệ 2 với ít tác dụng phụ lên hệ thần kinh trung ương như buồn ngủ, ngủ gà, đôi khi gặp một số tác dụng phụ không mong muốn như khô miệng, nhức đầu,…

Những điều cần làm khi bị mày đay mạn tính

1.  Tìm Đến Cơ Sở Y Tế Chuyên Khoa: Ngay khi phát hiện các triệu chứng bất thường của mày đay, người bệnh nên đến khám tại các bệnh viện hoặc phòng khám chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán chính xác và điều trị kịp thời.
2. Không Tự Ý Mua Và Sử Dụng Thuốc: Việc tự ý mua thuốc mà không có sự chỉ dẫn từ bác sĩ là một sai lầm nghiêm trọng, có thể dẫn đến các tác dụng phụ nguy hiểm và gây khó khăn trong việc điều trị sau này.
3. Tuân Thủ Phác Đồ Điều Trị: Người bệnh cần tuân thủ đúng phác đồ điều trị mà bác sĩ đã đưa ra, không tự ý tăng, giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có sự đồng ý của bác sĩ.
4. Theo Dõi Tình Trạng Sức Khỏe: Trong quá trình điều trị, người bệnh cần theo dõi kỹ các triệu chứng của mình và báo cáo với bác sĩ nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.
5. Điều Chỉnh Lối Sống: Tránh các yếu tố kích thích làm nặng bệnh như cào gãi, chà xát, không cần ăn kiêng khem khi không có chỉ định của bác sĩ.

Kết luận

Trường hợp bệnh nhân trên là lời cảnh báo rõ ràng về những rủi ro tiềm ẩn khi tự ý mua và sử dụng corticoid kéo dài và không được kiểm soát. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay việc tiếp cận thuốc dễ dàng vì vậy người dân cần được nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc thăm khám và điều trị đúng cách tại các cơ sở y tế. Mày đay là một bệnh lý có thể quản lý tốt nếu được chẩn đoán và điều trị kịp thời theo phác đồ chuẩn, mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn cho người bệnh. Thông qua bài viết này hy vọng rằng người dân có nhận thức đúng đắn hơn về việc sử dụng thuốc đặc biệt trong điều trị mày đay mạn tính.

 Viết bài: BSNT Hà Thị Thanh Ngoan, TS BS Vũ Nguyệt Minh - Phòng khám chuyên đề mày đay và mày đay mạn tính

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội