Nguy cơ khi tự ý sử dụng sản phẩm bôi không rõ nguồn gốc trong điều trị vảy nến: Bài học từ một ca lâm sàng

Vảy nến là bệnh viêm da mạn tính, diễn biến kéo dài và có xu hướng tái phát. Mặc dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị khỏi hoàn toàn, nhưng với các thuốc điều trị hiện có, đa số người bệnh có thể kiểm soát tốt triệu chứng, duy trì chất lượng cuộc sống và hạn chế các đợt bùng phát.

Tuy nhiên, trong thực tế lâm sàng, không ít trường hợp bệnh trở nên nặng hơn do người bệnh tự ý ngừng điều trị hoặc sử dụng các phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng. Dưới đây là một trường hợp điển hình được điều trị tại Bệnh viện Da liễu Trung ương.

Ca lâm sàng

Bệnh nhân nam, 36 tuổi, có tiền sử mắc vảy nến khoảng 15 năm. Trước khi nhập viện, bệnh được kiểm soát tốt bằng Acitretin đường uống, liệu pháp ánh sáng kết hợp thuốc bôi tại chỗ, tổn thương da ổn định.

Khoảng 10 ngày trước khi nhập viện, bệnh nhân được phẫu thuật rút đinh sau mổ kết hợp xương cánh tay. Trong thời gian này, bệnh nhân tự ý ngừng toàn bộ thuốc điều trị vảy nến mà không trao đổi với bác sĩ điều trị. Sau vài ngày, các tổn thương vảy nến xuất hiện trở lại và lan rộng dần. Thay vì tái khám tại cơ sở chuyên khoa, bệnh nhân tự nấu một loại cao từ thảo dược kết hợp bột cám để bôi lên vùng da tổn thương theo hướng dẫn truyền miệng. Chỉ sau khoảng một ngày sử dụng, bệnh nhân xuất hiện đau rát, căng tức vùng da khám tại Bệnh viện Da liễu Trung ương.

Tình trạng khi nhập viện: Toàn trạng bệnh nhân ổn định, không sốt. Tổn thương da là các mảng màu nâu đen gần như toàn thân do lớp cao bôi ngoài da; mụn mủ nhỏ rải rác ở hai tay; mụn mủ tập trung thành đám trên nền da đỏ ở bụng; tại mặt trước cẳng chân trái có đám mụn mủ trên nền da đỏ, phù nề, sưng nóng, đau, gợi ý tình trạng viêm mô bào. Bệnh nhân đau rát nhiều tại vùng tổn thương, hạn chế vận động do da căng rát, không đau khớp.

Sau khi thăm khám, thực hiện xét nghiệm và đánh giá toàn diện, bệnh nhân được chẩn đoán: Viêm da tiếp xúc kích ứng – Viêm mô bào/ Vảy nến thông thường.

Vì sao các sản phẩm “tự nấu”, “thuốc nam”, “cao bôi” có thể làm bệnh nặng hơn?

Không ít người bệnh cho rằng các sản phẩm có nguồn gốc thảo dược hoặc tự chế sẽ an toàn hơn thuốc điều trị. Tuy nhiên, trên thực tế, các sản phẩm này thường:

• Không xác định được thành phần và hàm lượng hoạt chất.
• Không được kiểm soát về chất lượng, độ vô khuẩn.
• Có thể chứa các chất có tính kích ứng hoặc gây độc cho da.

Ở người bệnh vảy nến, hàng rào bảo vệ da vốn đã bị tổn thương. Khi tiếp xúc với các chất có khả năng kích ứng, tình trạng viêm có thể trở nên trầm trọng hơn, gây viêm da tiếp xúc kích ứng, làm tổn thương lan rộng, đồng thời tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập dẫn đến nhiễm khuẩn da và mô mềm.

Tự ý ngừng thuốc điều trị cũng là một yếu tố làm bệnh bùng phát

Trong trường hợp này, việc bệnh nhân tự ý dừng thuốc điều trị vảy nến sau phẫu thuật cũng là một yếu tố góp phần làm bệnh tái phát.

Phẫu thuật, stress, nhiễm khuẩn, chấn thương và việc ngừng điều trị đột ngột đều là những yếu tố có thể kích hoạt đợt bùng phát của bệnh vảy nến.

Đối với người bệnh đang điều trị thuốc toàn thân hoặc thuốc sinh học, việc có cần tạm ngừng thuốc trước phẫu thuật hay không cần được bác sĩ chuyên khoa da liễu và bác sĩ phẫu thuật đánh giá trên từng trường hợp cụ thể. Người bệnh không nên tự ý thay đổi hoặc ngừng thuốc.

Khuyến cáo dành cho người bệnh vảy nến

Để hạn chế các đợt bùng phát và tránh những biến chứng không đáng có, người bệnh cần lưu ý:

• Tuân thủ phác đồ điều trị và tái khám đúng hẹn.
• Không tự ý ngừng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
• Không sử dụng các sản phẩm bôi ngoài da không rõ nguồn gốc hoặc các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.
• Khi bệnh có dấu hiệu nặng lên, tổn thương lan nhanh, xuất hiện mụn mủ, đau nhiều, sưng nóng hoặc sốt, cần đến khám tại cơ sở chuyên khoa da liễu để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Thông điệp từ ca bệnh

Trường hợp trên cho thấy, không phải mọi sản phẩm có nguồn gốc “thảo dược” đều an toàn đối với người mắc bệnh da mạn tính. Việc tự ý sử dụng các sản phẩm bôi không rõ thành phần, đặc biệt trên vùng da đang viêm, có thể gây viêm da tiếp xúc kích ứng, làm bệnh vảy nến bùng phát và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Điều trị vảy nến hiện nay đã có nhiều tiến bộ, giúp đa số người bệnh kiểm soát bệnh hiệu quả trong thời gian dài. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị chỉ được duy trì khi người bệnh tuân thủ phác đồ, tái khám định kỳ và trao đổi với bác sĩ trước khi thay đổi bất kỳ phương pháp điều trị nào.

Viết bài: BSCKII. Đặng Bích Diệp – Khoa Điều trị bệnh da Tự miễn và Vảy nến

Đăng bài: Phòng Công tác xã hội